naar de Voorpagina

Joeperoog

Alfabet, spelling en uitspraak
Alefbet, ponkelest et uuteloq

Alfabet

Het Plattegonisch gebruikt het volgende alfabet.

a alf h hee o om v vee
b bet i iet p pi w wau
c ca   [tsa] j jot q qoe x xi
d del k kap r resch y yps
e eps l lam s sam z zet
f fi m mem t tau
g gam n nu u ua

Bijzonderheden

  • De q gaat meestal gepaard met de u, maar hij kan het ook zonder u doen in bijv. loq [lok] spraak, taal, in loqian [lokjan] sprekend en in q [ku] kont.
  • Extra letters zijn ä (alf stifosi) en ö (om stifosi), die elk één keer voorkomen: äh! hè!, ödar radio.

Spelling

Het Plattegonisch kent geen officieel vastgelegde spelling zoals het Nederlands dat wel heeft. De hedendaagse spelling van het Plattegonisch levert vrij weinig moeilijkheden op, doordat zij nogal fonetisch is.
Dit betekent dat er spellingsvarianten van bepaalde woorden bestaan: ook in het Plattegonisch is er een c/k- en een c/s-verschijnsel (bijv. cafe/kafe zwart, cir/sir door middel van).
Zonder al te veel op de geschiedenis in te gaan: in het Plattegonisch komt de c van oorsprong in hooguit enkele tientallen woorden voor. Ofschoon ook in Plattegonië de behoefte is ontstaan om eenvoudiger en konsekwenter te spellen, laat men ruimte voor de 'oude' spelling, zodat beide vormen kunnen voorkomen.

Terzijde — Anekdotisch is de kwestie rond het woordje cad het. Dit werd altijd uitgesproken als [kat]. Later begonnen sommige puristen dit hiperkorrekt uit te spreken als [kad]. Totdat er oude doqumenten uit de begintijd van het Plattegonisch opdoken, waarin het bewuste woordje als kat gespeld was!

Uitspraak

De meeste letters in het Plattegonisch hebben dezelfde klankwaarde als in het Nederlands. Maar er zijn enkele bijzonderheden:

  • de æ en de ä klinken als de [lange è] in blèren: tae hzij, blaene blazen.
  • de b in ahob mooi en ab maar klinkt als [p]: [ahop], [ap].
  • bij het spellen zegt met [tsa] voor de c.
  • de ch klinkt zachter dan in het Nederlands.
  • de d klinkt ook aan het einde van een woord als [d]: schtoed sok; kemerd glans.
    Alleen cad het klinkt als [kat].
  • In de woorden: e naar/voor, dre zien, me doen, pe gaan, ste staan, pera misschien klinkt de e als [ee]: [ee, dree, mee, pee, stee, peerá].
  • de g wordt in sommige delen van Plattegonië uitgesproken als de Nederlandse [g] of [ch], maar minder raspend. In andere delen als de Engelse g als in goal, maar aan het eind van een woord altijd als [ch]: broeg [broech] plank.
  • de h maakt in de volgende woorden de voorgaande klinker langer:
    blehk [blêk] schaap; blehs [blês] mei; samahs [samâs] juni; hauwjahs [haujâs] juli; voinohs [woinôs] oktober; slahs [slâs] november.
  • de ie klinkt als de Nederlandse ie, maar in de volgende woorden worden i en e apart uitgesproken [ië]:
    tschies [tsjiës] einde; palie [palië] worstelen; vrie [vrië] komen; gavie [gavië] duiken; abrie [abrië] schuilen. Het trëma wordt zelden geschreven, hooguit in tschiës.
  • de [o] en de [a] in oa worden apart uitgesproken, zoals in het Nederlandse boa.
  • de ou klinkt als de Nederlandse ou, alleen koufas koffie klinkt als [koefas].
  • de q alleen klinkt als [k]: loq [lok] spraak, taal. Maar het woordje q [ku] betekent kont.
    De qu klinkt als [kw]: loque [lokwe] spreken.
  • de r klinkt nooit, jamais, never, neniam, numquam, beit, ei koskaan, niemals als de Gooische r : kaajt, hondejd, kleuj.
    Lang niet alle Plattegoniërs kunnen een rollende tong-r produceren — Joep is één van hen. Zij brouwen (of bchouwen), maar men kan zich ook bedienen van het [kedentebedootje] en de [weddep-haddek] om krentebroodje en werp-hark te zeggen: bromike [bedomike] smeren; nerpe [nedepe] volgen; jarki [jadeki] gewoon.
  • sch en sj klinken als sj: schele [sjele] schelen; Sjtsjts Polen; sjon begin; sjoupam twijfel.

Terzijde — Sommige Plattegoniërs hechten er waarde aan dat er duidelijk verschil wordt gehoord tussen sch enerzijds en anderzijds sj. Sch zou meer als de Duitse sch in Schule moeten klinken, en sj meer als sj in sjoelen.

  • de u en de e in ue worden apart uitgesproken: ues [uës] zeep.
  • de u en de i in ui worden apart uitgesproken: silui [ siluï ] rozijnen, keptui [ keptuï ] gevangenen. Alleen in duit cent klinkt de Nederlandse [ui].
  • de v wordt uitgesproken als in het Nederlands; maar in sommige delen van Plattegonië neigt de uitspraak naar een [w].
  • de w wordt uitgesproken als in het Nederlands; maar in sommige delen van Plattegonië neigt de uitspraak naar een bilabiale [w] of [ŭ] zoals men in Vlaanderen wel hoort.
    Een w tussen twee medeklinkers wordt uitgesproken als Nederlands [oe]: balwt [baloet] kaneel; pwnws [poenoes] fruit.
  • de y komt weinig voor in het Plattegonisch.
    • Aan het begin of eind van een lettergreep of tussen twee klinkers: als [j]: yespont [jespont] hoofd; iye [i-je] ergens.
    • Als klinker: [uu] - pyrba [puurba] pijp, buis, antys [antuus] aanrecht, yps [uups] (de letter) y.
  • de z klinkt altijd als [z], ook aan het eind van een woord: maaz triz! leuk hoor!

naar boven
eaudi