naar de Voorpagina

Joeperoog

Alfabet, spelling en uitspraak
Alefbet, ponkelest et uuteloq

Alfabet

Het Plattegonisch gebruikt het volgende alfabet.

a alf h hee o om v vee
b bet i iit p pi w wau
c ca   [tsa] j jot q qoe x xi
d del k kap r resch y yps
e eps l lam s sam z zet
f fi m mem t tau
g gam n nu u ua

Spelling

Het Plattegonisch kent geen officieel vastgelegde spelling zoals het Nederlands dat wel heeft. De hedendaagse spelling van het Plattegonisch levert vrij weinig moeilijkheden op, doordat zij nogal fonetisch is.
Dit betekent dat er — als erfenis van het Emmars — spellingsvarianten van bepaalde woorden kunnen bestaan: in het Emmars was er een c/k- en een c/s-verschijnsel (bijv. cafe/kafe zwart, cir/sir door middel van).
Zonder al te veel op de geschiedenis in te gaan: in het Plattegonisch komt de c nog in hooguit enkele woorden voor. Ofschoon ook in Plattegonië de behoefte is ontstaan om eenvoudiger en konsekwenter te spellen, laat men ruimte voor de 'oude' spelling, zodat beide vormen kunnen voorkomen.

Terzijde — Anekdotisch is de kwestie rond het woordje cad het. Dit werd altijd uitgesproken als [kat]. Later begonnen sommige puristen dit hiperkorrekt uit te spreken als [kad]. Totdat er oude doqumenten uit de begintijd van het Plattegonisch opdoken, waarin het bewuste woordje als kat gespeld was!

Uitspraak

De meeste letters in het Plattegonisch hebben dezelfde klankwaarde als in het Nederlands. Maar er zijn enkele bijzonderheden:

  • de kombinatie ae (of æ) klinkt als de [æː] (lange è) in blèren: tae hzij, blaene blazen.
  • bij het spellen zegt men [tsa] voor de c.
  • de ch klinkt zachter dan in het Nederlands: [χ]
  • de d klinkt ook aan het einde van een woord als [d]: schtoed sok; kemerd glans.
  • De e klinkt in geloten lettergrepen meer als [ɛ] (korte è als in pet), in open lettergrepen meer als [e] (ee in been), en onbeklemtoond meer als [ə] als in behalve.
  • de g wordt in sommige delen van Plattegonië uitgesproken als de Nederlandse [g] of [ch], maar minder raspend. In andere delen als de Engelse g als in goal, maar aan het eind van een woord altijd als [ch]: broeg [broech] plank.
  • in de kombinatie ie worden i en e apart uitgesproken:
    ie [ië] ergens; tschies [tsjiës] einde; vrie [vrië] komen. Het Plattegonisch kent geen trema — hoewel er als restant uit het Emmars nog wel hier en daar eentje rondzwërft.
  • de [o] en de [a] in oa worden apart uitgesproken, zoals in het Nederlandse boa.
  • de q komt vrijwel uitsluitend voor in kombinatie met u: qu. Uitzonderingen: q [kuu] kont, en loq [lok] spraak, taal.
  • de r klinkt nooit, jamais, never, neniam, numquam, beit, ei koskaan, niemals als de Gooische r : kaajt, hondejd, kleuj.
    Lang niet alle Plattegoniërs kunnen een rollende tong-r produceren — Joep is één van hen. Zij brouwen (of bchouwen), maar men kan zich ook bedienen van het [kedentebedootje] en de [weddep-haddek] om krentebroodje en werp-hark te zeggen: bromike [bedomike] smeren; nerpe [nedepe] volgen; jarki [jadeki] gewoon.
  • sch en sj klinken als sj: schele [sjele] schelen; Sjtsjts Polen; sjon begin; sjoupam twijfel.

Terzijde — Sommige Plattegoniërs hechten er waarde aan dat er duidelijk verschil wordt gehoord tussen sch enerzijds en anderzijds sj. Sch zou meer als de Duitse sch in Schule moeten klinken, en sj meer als sj in sjoelen.

  • de u en de e in ue worden apart uitgesproken: ues [uës] zeep.
  • de u en de i in ui worden apart uitgesproken: silui [ siluï ] rozijnen, keptui [ keptuï ] gevangenen.
  • de v wordt uitgesproken als in het Nederlands; maar in sommige delen van Plattegonië neigt de uitspraak naar een [w].
  • de w wordt uitgesproken als in het Nederlands; maar in sommige delen van Plattegonië neigt de uitspraak naar een bilabiale [w] of [ŭ] zoals men in Vlaanderen wel hoort.
  • de y komt weinig voor. Als klinker wordt y uitgesproken als [uu]: pyrba ['puurba] pijp, yps [uups] de letter y, als medeklinker [j]: yespont ['jespont] hoofd.
  • de z klinkt altijd als [z], ook aan het eind van een woord: maaz triz! leuk hoor!

naar boven
eaudi