naar de Voorpagina

Joeperoog

Bijwoord
Dawant

Over bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden in het Plattegonisch

In het Plattegonisch zijn dawanti de 'echte' bijwoorden. Een dawant zegt iets over de zin als geheel, en is onveranderlijk. Een dawant heeft geen direkte relatie met een zelfstandig naamwoord (onoma) of werkwoord (zakojwant).

Hierin verschilt het Plattegonisch met ander talen. In 'zij zingt hoog' wordt hoog in andere talen een bijwoord genoemd, omdat het iets zegt over een werkwoord: hoog zegt iets over zingen.
Maar het Plattegonisch deelt deze woorden anders in: 'hoog' in bovengenoemd voorbeeld is geen bijwoord, maar een "hoe"-woord: een moeawant. De "hoe"- woorden horen samen met de "watvoor"-woorden (de milawanti) tot de groep van eigenlijke bijvoeglijke naamwoorden.

Onderverdeling

Dawanti worden onderverdeeld in

  • bijwoorden van tijd
  • bijwoorden van plaats
  • bijwoorden van hoeveelheid
  • overige bijwoorden

De belangrijkste dawanti zijn:

• van tijd:

beit nooit, chnet straks, desormes voortaan, din nu, dipar gauw, spoedig, duk vaak, ef even, eit ooit, fellon voorlopig, heti onmiddellijk, jem steeds, maanmoeses meestal, male eens, monomoeses eerst, nok nog, senes zojuist, shoon al, reeds, soeyesnas gisteren, sotimo soms, strades telkens, toezim, totezim altijd, yesnas morgen, yesnis vandaag, zaras zelden, zimnas dan; toen, zimnis nu

• van plaats:

alom overal, ixi binnen, iye ergens, nas daar, nis hier, toebalech nergens, toelech overal, traus weg, uutes buiten

• van hoeveelheid:

bat niet, bats niets, but iets, een beetje, wat, daner bijna, erdimoeses minstens, maan (bijv. maan gentus) veel (veel jonger), maanmoesten hoogstens, hooguit, savoperto best wel, tempin tamelijk, nogal, toe, tote geheel, toest, totest alles, veer heel, zeer, erg, wiel te, al te, wine enigszins

• overig:

ab maar, echter, doe maar, wel, 'ns (zie ook doe: maar/eens/wel in Allerlei), doses natuurlijk, endores zomaar, ertsch graag, evitek inderdaad, jarkis gewoonlijk, mim immers, ossi ook, otters anders, pera misschien, rivowes overigens, ro wel, schull zelfs, sla dan, als (bij vergelijkingen), tat zo, thus dus, toemono alleen, tok toch, vernemauge waarschijnlijk, zem dan, in dat geval

naar boven
eaudi

Van een dawant een milawant maken

In theorie kan het Plattegonisch van een dawant ook een milawant maken, en wel door het achtervoegsel -(e)ne.
Zie ook Voor- en achtervoegsels.

los dukne tizive een bezoek dat vaak plaatsvindt
les nisne et nasne bisi de bomen dichtbij en verweg
los danerne kloun een bijna-minister
los toemonone hus een alleenstaand huis
lesnas jemne mumm dat voortdurende geluid

Enkele van deze woorden blijken ook zonder -(e)ne als milawant te verschijnen:

  • naast diparne: dipar spoedig - los dipar soevriest een spoedige wederkomst
  • naast fellonne: fellon voorlopig - los fellon ilekschenest een voorlopige oplossing
  • naast hetine: heti onmiddellijk - i heti goldest met onmiddellijke ingang
  • naast vernemaugene: vernemauge waarschijnlijk - los (no)vernemauge tonkar een (on)waarschijnlijk verhaal

naar boven
eaudi