naar de Voorpagina

Joeperoog

Lidwoord
Arto

Terzijde — In Plattegonië is een diskussie gaande of het lidwoord van bepaaldheid 'les' (de, het) niet onder de jouzewanti (aanwijzende voornaamwoorden) moet vallen. Immers, ook deze woorden wijzen — hoewel niet nadrukkelijk — een zelfstandig naamwoord (onoma) aan. Het onbepaald lidwoord zou dan bij de onbepaalde voornaamwoorden horen.
Er valt wat voor te zeggen. Maar zolang deze diskussie nog voortduurt, worden de lidwoorden in een eigen paragraaf behandeld.

Het Plattegonisch kent twee groepen lidwoorden: van bepaaldheid en van onbepaaldheid.

Lidwoord van bepaaldheid

Het lidwoord van bepaaldheid is les, zowel in enkelvoud als in meervoud.

les schakde straatles schakide straten
les oorhet jaarles ooride jaren

Voor nadruk op het lidwoord gebruikt het Plattegonisch verdubbeling:

lesles lokus de les jesdè grap van de dag
lesles oor de les rojan vogoroihèt jaar van de roze bikini's

naar boven
e audi

Lidwoord van onbepaaldheid

Het gewone lidwoord van onbepaaldheid is los. In het meervoud gebruikt het Plattegonisch geen onbepaald lidwoord.

los ooreen jaar
oorijaren

Het woordje loslos wordt gebruikt bij verregaande onbepaaldheid:

Loslos Filip poehelino mas e loslos anketa.
Ùn Filip belde me voor ùn enquete.

In de schrijftaal gebruikt met ook wel de woorden at een of ander(e) en quidam een zekere.

Quidam Filip poehelino mas e at anketa.
Een zekere Filip belde me voor een of andere enquete.

Quidam kan ook in het meervoud voorkomen:

Quidam ari loge ke les ter fus guro.
Zekere lieden beweren dat de aarde rond is.

naar boven
e audi

Gebruik

Het gebruik van de lidwoorden komt overeen met het gebruik in het Nederlands.

Les fani loquo les vernest.De kinderen spraken de waarheid.
Fani et soelari loque les vernest.Kinderen en dronkaards spreken de waarheid.
Ma foneuso los fowele. Mai toe foneuso foweli.Ik droeg een pyjama. Wij allen droegen pyjama's.
Garm Juliana ertsch polko.Koningin Juliana fietste graag.
Les gorm baltso tam los priintso.De koning danste met een prins.
Ta euso blorde tese et bloej oisi.Ze had blond haar en blauwe ogen.

• Schrijftaal

In poëzie en proza worden lidwoorden nog wel eens weggelaten.

‘I oerf gastoe
mai voro nisch,
audi di soena valdo
sla molde, miko, majos.’
‘In de vroege ochtend
zagen wij de rivier,
waarboven de zon ging
als een moeder, een vriend, een meester.’

• Opsomming

Soms wordt het lidwoord weggelaten bij een korte opsomming:

Los vanach pam grozo bach et boes. Een oude man zorgde voor [de] tuin en [het] bos.
Nis da les nisch, ti eus nabak et tomerli. Hier bij de rivier hebben ze [een] hut en [een] bootje.

• Verder geen lidwoord bij

  • but een beetje
Eus lin but edest emas?Heb je een beetje eten voor mij?
Ma but haho.Ik lachte een beetje. Ik lachte wat.

naar boven
e audi

Lidwoord bij voorzetsels

Kenmerkend voor het Plattegonisch is, dat vooral na de voorzetsels i, e en ei het bepaald lidwoord nog al eens wordt weggelaten. Enkele voorbeelden:

i bis (i les bis)in de boom
e dran (e les dran)naar de deur
ei pava (ei les pava)het water in

Meer hierover in de paragrafen Weglaten van het lidwoord, Aangeplakt voorzetsel en Wanneer wel een lidwoord in het hoofdstuk Voorzetsels.

naar boven
e audi